İspanya 2. Dünya Savaşına Katıldı mı? Bir Gece, Bir Soru, Bir Yürek
Kayseri’nin soğuk gecelerinden biriydi. O kadar soğuktu ki, odamın pencere kenarından içeri sızan rüzgar, beni sanki geçmişe, çok uzak zamanlara götürüyordu. O an, 2. Dünya Savaşı hakkında bir şeyler okumak geldi içimden. Aslında çok da bir fikrim yoktu, ama bir şekilde bir şeylerin eksik olduğunu hissediyordum. O kadar yıllar geçmiş, ama insanlar hala o dönemin korkusuyla yaşarken, ben, belki de gereksiz bir şekilde, o zamanın içine çekilmek istiyordum. Bu karışık hislerle, bilgisayarımın ekranına baktım ve kafamda bir soru belirdi: “İspanya 2. Dünya Savaşına katıldı mı?”
Bir Yürek, Bir Şehir, Bir Savaş
Bazen sorular var ya, insanın aklından çıkar, ama bir türlü kalbinin köşesinde durur. İşte o soru da öyleydi. Bir anda, geçmişin karanlık sokaklarında, İspanya’nın o savaşta yer alıp almadığını düşünmeye başladım. “Bir zamanlar Franco’nun yönetiminde, İspanya bu korkunç savaşa katılmadı mı?” diye kendi kendime sordum. O kadar merak ettim ki, neredeyse soluk almak bile zorlaştı. Hani bazen bir konunun peşinden sürüklendiğinizde, kalbiniz sanki başka bir dünyanın kapılarını aralamak için çırpınır ya, işte ben de öyle hissediyordum. O kadar istemiştim ki cevabı, bir şekilde içimde bir boşluk olmasın diye…
O zamanlar İspanya, bir şekilde 2. Dünya Savaşının dışında kaldı. Franco, savaşın hemen başında nötr kalmayı tercih etti. Belki de iç savaşın yaralarını sarmak, Fransızlar, Almanlar ve İngilizlerle çatışmaya girmemek gibi bir karardı bu. Ama sonuçta, savaşın içinde yer almadı. Bir anlamda “katılmadı” diyebilirim. Ama kalbimde bu soru, bir gölge gibi vardı: “Peki ya içinden kaybolanlar, savaşın gerçek yüzü, belki de hiç hayal etmediğimiz şekilde bir şeyler yaptı mı?”
Bir Hayal Kırıklığı: Ne Değişirdi?
Birden, o soğuk Kayseri gecesinde bilgisayarın başında, karşımdaki ekrana bakarken, içimden bir şeyler sızladı. Bir şeylerin eksik olduğu, bir şeylerin yanlış olduğu bir his vardı. İspanya savaşın dışında kalmış olsa da, savaşın etkilerini hissetmişti, değil mi? O soğuk ve uzak topraklarda, Franco’nun hükümetinin seçimi, milyonlarca insanı ve ülkeyi etkilemişti. Ama bazen insan, ne olursa olsun, savaşın sadece bir tarafı olmak ister. Katılmak, mücadele etmek… Bir anlamda, “Ben de varım!” demek. İspanya’nın bu savaşın içinde olmamış olması bana sanki bir kayıp gibi geldi. Hani bir tarafın eksik olmasının hissiyatı vardır ya, işte o gibiydi. O kadar içimi burkmuştu ki…
Bir Gece, Bir Keşif: Geleceği Değiştirmek
Birçok insan o dönemin korkularını hala taşıyor, ama ben artık bu hislerin, sadece tarihin sayfalarında kalmaması gerektiğini fark ettim. Gelecekte başka büyük savaşlar, kavgalar olursa, o zaman gerçekten farkında olur muyuz? Şimdi, Kayseri’de, bu soğuk odada, geçmişin duvarlarında sesler yankı yaparken, bu soruları sormak bana başka bir cesaret verdi. İspanya, savaşın içinde yer almasa da, her zaman tarihin en karanlık dönemlerinden birinin parçasıydı. O savaşı düşünürken, bazen insanın kalbi geçmişin acısını hissediyor. Ama en önemli şey, insanın geçmişten ders alması, geleceğe umutla bakabilmesi değil mi?
Savaşın Ardında Kalanlar
İspanya’nın 2. Dünya Savaşına katılmaması, bana o kadar da kolay bir cevap gibi gelmedi. Savaşın içinde yer alan ülkeler, kim bilir, belki de çok fazla kayıp verdiler. Ama bir yandan da, kimse Ispanya’nın savaşın soğuk havasına girip girmemesiyle ilgilenmiyor. Bugün belki de savaşın içinde yer almayan bu ülkeler, geçmişin öfkesiyle değil, kendilerine yeni bir yol çizerek, hala hayatta kalabiliyorlar. Belki de bu yüzden, bazen geçmişin yükünü taşımanın en iyi yolu, tarihin dar sokaklarına takılmadan, sadece geleceğe odaklanmak, diyorum.
Şu an belki Kayseri’nin soğuk gecelerinde otururken, geçmişi daha fazla düşünüyorum. Ve işte o soru hala aklımda: “İspanya 2. Dünya Savaşına katıldı mı?” Belki de bir cevap asla bulunamayacak, ama bu soruyu sorarken, bir yürek bir dünya kurmuş oluyorum. Hem geçmişin hem de geleceğin hikayelerini içeren bir dünya…